تجلّی قرآنی- شاعرانه حضرت علی(ع) در شعر کهن فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی و عضو باشگاه پژوهشگران جوان و استعدادهای درخشان، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، دهاقان، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده

دین مبین اسلام از دو منبع نورانی و استوار سرچشمه می‌گیرد؛ یکی آموزه‌های قرآن کریم و دیگر تعالیم اهل بیت علیهم السلام. در قرآن کریم به استناد تفاسیر و روایات خاندان وحی علیهم السلام آیاتی هست که در شأن امیر مؤمنان علی ابن ابی طالب(ع) نازل شده است. حال شعرای شیعی و نیز مسلمان که بنا به تیمّن و تبرّک آیات نورانی وحی را در اشعار خویش منعکس می‌ساخته‌اند، گاهی اوقات به هنگام مدح مقام عظمای علوی و نیز تمجید از مقام شامخ ولایت، این آیات را در اشعار خود تعمّداً می‌گنجانده‌اند تا از طرفی سخن خویش را رنگ و رویی قرآنی بزنند و نیز از طرفی دیگر بتوانند در پرتو روایات اهل بیت علیهم السلام، اشعار ولایی خود را مستحکم بیان نموده و به آن رنگ جاودانگی ببخشند. در این پژوهش سعی شده است تا آیاتی را که به حدّ تواتر در احادیث، مرتبط با امیر مؤمنان حضرت علی علیه السلام دانسته شده و شعرای فارسی زبان این آیات را در اشعارشان متبلور ساخته، مورد نقد و بررسی قرار دهیم تا بیش‌تر با این اشعارقرآنی- ولایی آشنا شده و از میزان ارادت این شعرا به ساحت امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلام بیش‌تر آگاه شویم.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

اسلامی نژاد آرانی، عباس. 1379ش، اثرپذیری حافظ از قرآن و حدیث، چاپ دوم، کاشان: مرسل.

بروجردی، سید محمد ابراهیم‏. 1366ش، تفسیر جامع‏، چاپ ششم، تهران: صدر‏.

حافظ، شمس الدین محمد. 1378ش، دیوان اشعار، چاپ اول، تهران: زراره.

حسینی همدانی، سیدمحمدحسین‏. 1404ق‏، انوار درخشان‏، تهران: کتابفروشی لطفی.‏

روسو، ژان ژاک. 1379ش، قرارداداجتماعیمتنوزمینهمتن، ترجمه مرتضی کلانتریان، چاپ اول، تهران: آگه.

سعدی، مصلح الدین عبدالله. 1374ش، کلیات سعدی، تهران: اقبال. 

طباطبایی، سیدمحمد حسین. 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.

طیب، سید عبدالحسین‏. 1378ش، اطیب البیان فی تفسیر القرآن‏، چاپ دوم، تهران:‏ انتشارات اسلام‏.

عطار نیشابوری، فریدالدین. 1376ش، مظهر العجائب، تهران: علمی.

فردوسی، ابوالقاسم. 1374ش، شاهنامه، به مقدّمه دکتر عبّاس عسکری فر، چاپ اول، تهران: پیمان.

قمی، علی بن ابراهیم‏. 1404ق، تفسیر القمی‏، چاپ سوم‏، قم: دار الکتاب‏.

کاشی، مولانا محمّد حسن افضل المتکلمین. 1371ش، کلیات کاشی، چاپ اول، به اهتمام دکتر محمد امین جمال، تهران: علمی.

کسایی مروزی. 1373ش، زندگی، اندیشه و شعر کسایی مروزی، به اهتمام محمد امین ریاحی، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.

گروه مترجمان‏. 1377ش‏، تفسیر هدایت‏، مشهد: بنیادپژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی‏.

گنابادی، سلطان محمد. 1408ق‏، تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.

مولوی، جلال الدین محمد. 1371ش، کلیات شمس، تصحیح شده استاد بدیع الزمان فروزانفر، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.

مولوی، جلال الدین محمد. 1375ش، مثنوی معنوی، به تصحیح رینولد نیکلسون، چاپ هفتم، تهران: علمی.

ناصرخسرو. 1348ش، دیوان اشعار، به اهتمام سید نصرالله تقوی، تهران: معین.

 

مقالات

کرمی، محمد حسین. 1380ش، «بازتاب هنری اندیشه دینی در هفت چکامه نخست دیوان خاقانی»، فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، شماره سوم، صص 120-95.

مروتی، سهراب و مینا یعقوبی. 1394ش، «بررسی تأثیر پیش‌فرض‌های مذهبی بر ترجمه قرآن کریم»، فصلنامه مطالعات قرآنی، سال ششم، شماره 21، صص 106-95.

نصرآبادی، نیک بخت و اشرف السادات صانعی. 1385ش، «جایگاهرفیعقرآندر پژوهش‌هایطباسلامی»، مجلّه بینات، سال سوم، شماره 11، صص 39-34.

یوسفی، محمّدرضا. 1387ش، «چگونگیورودقرآنوحدیثبهشعرفارسی»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، شماره پنجم، صص 116-97.