ویژگی‌های «السابقون» در آیات و روایات از منظر فریقین

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 دانشیار دانشگاه قم

3 کارشناسی ارشد فلسفه دین، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

آیه دهم سوره واقعه را بدان جهت آیه «سابقون» نامیده‌اند که کلمه سابقون در آن به کار رفته است. «سابقون» کسانی هستند که نه‌تنها در ایمان پیشگام‌اند، که در اعمال خیر و صفات و اخلاق انسانی نیز پیشقدم‌اند، آن‌ها«اسوه» و «قدوه» مردم، و امام و پیشوای خلق می‌باشند، و به همین دلیل مقربان درگاه خداوند بزرگ هستند. بنابراین اگر بعضی از مفسران پیشگام بودن آن‌ها را تنها به سبقت در اطاعت خدا یا نمازهای پنج‌گانه، یا جهاد، یا هجرت، یا توبه، و امثال آن تفسیر کرده‌‏اند، هر کدام گوشه‏ای از این مفهوم وسیع را مورد توجه قرار داده‌‏اند، وگرنه این کلمه این‌ها و غیر این‌ها از خیرات و برکات را شامل می‏شود، و نیز اگر در روایات اسلامی گاه «سابقون» به امیر مؤمنان علی(ع) که نخستین مسلمان از مردان بود تفسیر شده، در حقیقت بیان مصداق‌های روشن آن است، ما در این کوتاه نخست به شأن نزول آیه ده سوره واقعه می‌پردازیم و در ادامه پیشینه «السابقون» را بیان می‌کنیم و در انتها ویژگی‌های «السابقون» را در آیات و احادیث فریقین مطرح می‌کنیم.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

کتب فارسی

ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله بن محمد. 1404ق، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.

ابن عربی، محمد بن علی(عبدالرزاق کاشانی). 1393ق، تأویلات قرآن حکیم مشهور به تفسیر ابن عربی، مترجم: سیدجواد هاشمی علیا، تهران: مولی.

شاه‌ عبدالعظیمی، حسین. ١٣۶٣ش، تفسیر اثنی عشری، تهران: میقات.

طیب، عبدالحسین. ۱۳۸۶ش، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه سبطین.

عروسی حویزی. ١۴١۵ق، تفسیر نور الثقلین، قم: اسماعیلیان.

فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. 1418ق، الأصفی فی تفسیر القرآن، محقق: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

فیض کاشانی ملا محسن. 1415ق، تفسیر الصافی، چاپ دوم، تهران: انتشارات الصدر.

کتب عربی

إبراهیم بن إسماعیل الأبیاری. 1405ق، الموسوعة القرآنیة، بی جا: مؤسسة سجل العرب.

ابن ابی حاتم، عبدالرحمان بن ابی حاتم محمد بن ادریس حنظلی رازی. الجرح والتعدیل، بیروت: دار احیاء التراث العربی(افست از حیدرآباد دکن، چاپ اول، 1371ق).

ابن ابی شیبه، ابوبکر عبدالله بن محمد بن ابراهیم بن عثمان عبسی کوفی. 1409ق، المصنف، تحقیق سعید محمد لحام، چاپ اول، بیروت: دار الفکر.

ابن ابی عاصم، ابوبکر احمد بن عمرو بن ضحاک بن مخلد شیبانی. 1411ق، الآحاد والمثانی، تحقیق فیصل احمد جوابره، چاپ اول، ریاض: دار الدرایه.

ابن ابی عاصم، ابوبکر احمد بن عمرو بن ضحاک بن مخلد شیبانی. 1413ق، کتاب السنة، تحقیق محمد ناصرالدین البانی، چاپ سوم، بیروت: المکتب الاسلامی.

إبن أبی حاتم الرازی، عبد الرحمن بن محمد بن إدریس. 1419ق، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق أسعد محمد الطیب، صیدا: المکتبة العصریة.

ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن ابی الکرم شیبانی. 1417ق، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، تحقیق عادل أحمد الرفاعی، الطبعة الأولی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

ابن الجوزی، جمال الدین ابوالفرج عبد الرحمن بن علی بن محمد. 1404ق، زاد المسیر فی علم التفسیر، الطبعة الثالثة، بیروت: المکتب الإسلامی.

ابن تیمیه الحرانی، أحمد عبد الحلیم ابوالعباس. 1406ق، منهاج السنة النبویة، تحقیق د. محمد رشاد سالم، الطبعة الأولی، لا مک: مؤسسة قرطبة.

ابن حنبل، احمد بن محمد بن حنبل. لا تا، المسند، بیروت: دار صادر.

ابی جعفر الصدوق، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه. 1404ق، عیون أخبار الرضا علیه السلام، تحقیق وتصحیح وتعلیق وتقدیم الشیخ حسین الأعلمی، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.

أحمد بن علی الأعقم الآنسی. 1990م، تفسیر الأعقم الآنسی، لا مک: لا نا.

أحمد عبید الدعاس والآخرون. 1425ق، إعراب القرآن الکریم، الطبعة الأولی، دمشق: دار المنیر ودار الفارابی.

الأزدی البلخی، أبو الحسن مقاتل بن سلیمان بن بشیر. 1424ق، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق أحمد فرید، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

الأندلسی، احمد بن محمد بن عبد ربه. العقد الفرید، الطبعة الثالثة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

الأنصاری القرطبی، ابوعبد الله محمد بن أحمد. لا تا، الجامع لأحکام القرآن، القاهرة: دار الشعب.

الآلوسی البغدادی، العلامة أبی الفضل شهاب الدین السید محمود. لا تا، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

البیضاوی، ناصر الدین أبو الخیر عبدالله بن عمر بن محمد. لا تا، أنوار التنزیل وأسرار التأویل(تفسیر البیضاوی)، بیروت: دار الفکر.

البیهقی، أحمد بن الحسین بن علی بن موسی ابوبکر. 1414ق، سنن البیهقی الکبری، تحقیق محمد عبد القادر عطا، مکة المکرمة: مکتبة دار الباز.

ترمذی، ابوعیسی محمد بن عیسی بن سوره. 1403ق، السنن، تحقیق عبدالوهاب عبداللطیف، الطبعة الثانیة، بیروت: دار الفکر.

تستری، أبو محمد سهل بن عبدالله بن یونس بن رفیع التُستری. لا تا، تفسیر التستری، محقق: محمد باسل عیون سود، بیروت: دار الکتب العلمیه.

الثعالبی، عبد الرحمن بن محمد بن مخلوف. لا تا، الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.

الثعلبی النیسابوری، ابوإسحاق أحمد بن محمد بن إبراهیم. 1422ق، الکشف والبیان، تحقیق الإمام أبی محمد بن عاشور، مراجعة وتدقیق الأستاذ نظیر الساعدی، الطبعة الأولی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

جلال الدین محمد بن أحمد المحلی وجلال الدین عبد الرحمن بن أبی بکر السیوطی. لا تا، تفسیر الجلالین، القاهرة: دار الحدیث.

الرازی الشافعی، فخر الدین محمد بن عمر التمیمی. 1421ق، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

السمرقندی، نصر بن محمد بن أحمد ابواللیث. لا تا، تفسیر السمرقندی المسمی بحر العلوم، تحقیق د. محمود مطرجی، بیروت: دار الفکر.

السیوطی، جلال الدین عبد الرحمن بن أبی بکر. 1993م، الدر المنثور، بیروت: دار الفکر.

الصدوق ابی جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه القمی. 2009م، امالی الصدوق، الطبعة الاولی، لا مک: منشورات مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.

الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین. 1395ق، کمال الدین وتمام النعمة، الطبعة الثانیة‏، تهران‏:‌ اسلامیة.

الطبری، أبو جعفر محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب. 1405ق، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت: دار الفکر.

الطوسی، الشیخ ابوجعفر محمد بن الحسن بن علی بن الحسن. 1409ق، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق وتصحیح أحمد حبیب قصیر العاملی، الطبعة الأولی، لا مک: مکتب الإعلام الإسلامی.

طیب عبدالحسین. ۱۳۸۶ش، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه سبطین.

العیاشی، محمد بن مسعود بن عیاش السلمی. 1380ش، تفسیر العیاشی، تهران: المکتبة العلمیة.

القرشی الدمشقی، إسماعیل بن عمر بن کثیر أبو الفداء. 1401ق، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الفکر.