حوزه‌های وحدت، عوامل و راهکارهای ایجاد آن از منظر قرآن

نویسنده

عضو هیأت علمی گروه معارف، دانشگاه زابل، زابل، ایران

چکیده

از مهم‌ترین ضروریات مکتب اسلام وحدت اسلامی می‌باشد. این مقاله با بکارگیری روش کتابخانه‌ای و تحلیل داده‌ها در صدد تبیین حوزه‌های وحدت و راهکارهای ایجاد آن است. مسأله وحدت به قدری حائز اهمیت است که از همان صدر اسلام مورد توجه بوده، به گونه‌ای که در آیات بسیاری از قرآن به صورت تلویحی- در آیات مکی- و تصریحی - در آیات مدنی- آمده است. انواع وحدت در سه حوزه جوامع بشری، ادیان و اسلام مطرح است. وحدت در حوزه جوامع بشری در آیاتی همچون ﴿یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثى‏ وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا﴾(الحجرات/13) نمود می‌یابد. در حوزه وحدت ادیان، مصادیقی از جمله مصدق هم بودن کتب آسمانی، یکسانی ملاک جزا و پاداش در مورد همه انسان‌ها و پیروی از دین واحد ابراهیم اهمیت می‌یابد. در حوزه وحدت اسلامی هم عواملی همچون قرآن، توحید، کتاب و ... نقش محوری داشته و مواردی چون تحکیم مشترکات، مدارا، انصاف و ... به عنوان راهکارهای ایجاد آن هستند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

نهج البلاغه.

ابن ابی الحدید. 1378ق، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار احیاء الکتب العربیة.

ابن حنبل، احمد. بی تا، مسند احمد، بیروت: دار صادر.

ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو. 1419ق، تفسیر القرآن العظیم، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.

ابن هشام، ابومحمد عبدالملک. 1385ش، سیره ابن هشام، مترجم: هاشم محلاتی، تهران: کتابچی.

اندلسی، محمد بن یوسف. 1420ق، البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الفکر.

آلوسی، محمود. 1415ق، روح المعانی فی التفسیر القرآن العظیم، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.

بحرانی، سید هاشم. 1416ق، البرهان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، تهران: بنیاد بعثت.

حر العاملی، محمد بن حسن. 1414ق، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، قم: آل البیت لإحیاء التراث.

سید بن قطب، ابراهیم. 1412ق، فی ضلال القرآن، چاپ هفدهم، بیروت: دار الشرق.

سیوطی، جلال الدین. 1404ق، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.

شاطبی، ابراهیم بن موسی. 1421ق، الموافقات فی اصول الشریعة، مصر: دار ابن عفان.

طباطبایی، محمدحسین. 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.

طبرسی، فضل بن حسن. 1377ش، تفسیر جوامع الجامع، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

طوسی، محمد بن حسن. بی تا، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

عیاشی، محمد بن مسعود. 1380ش، کتاب التفسیر، تهران: چاپخانه علمیه.

فخر رازی، محمد بن عمر. 1420ق، مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

فضل الله، محمدحسن. تفسیر من وحی القرآن، چاپ دوم، بیروت: دار الملاک للطباعة والنشر.

کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب. 1388ش، الکافی، چاپ سوم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

مجلسی، محمدباقر. 1403ق، بحار الانوار، چاپ دوم، بیروت: مؤسسه الوفاء.

مکارم شیرازی، ناصر. 1374ش، تفسیر نمونه، چاپ اول، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

یعقوبی، احمد بن واضح. 1419ق، تاریخ یعقوبی، بیروت: انتشارات دار الکتب الاسلامیه.

مقالات

رضوی، حنان. «وحدت و انسجام اسلامی از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه»، اندیشه تقریب، سال هشتم، 1390، شماره 29.

شاکری اردکانی، زهره. 1379ش، «مبانی و الگوهای وحدت و تفرقه در قرآن کریم»، دانشگاه تربیت مدرس.