جایگاه قطع دادرس در مذاهب خمسه با تکیه بر آیات و روایات

نویسندگان

1 هیأت علمی، حقوق، دانشگاه پیام نور، بین الملل قشم، ایران

2 هیأت علمی، حقوق، دانشگاه پیام نور، واحد بندر خمیر، ایران

چکیده

در نظام آیین دادرسی ادله اثبات در امور کیفری رکن اساسی پرونده مطروح نزد قاضی را تشکیل می‌دهد. چراکه طبق اصل 37 قانون اساسی اصل بر برائت است و هیچ کس از نظر قانون مجرم شناخته نمی‌شود مگر اینکه جرم او در دادگاه صالح ثابت شود. جواز استناد دادرس غیر معصوم به قطع خود در مقام صدور حکم یکی از مسائل دیرینه و پر سابقه فقهی است که امروز خود مسأله‌ساز شده و دغدغه دستگاه قضایی می‌باشد. بر این اساس پژوهش حاضر با تطور در آیات و روایات به بررسی جایگاه قطع دادرس در اثبات دعوا می‌پردازد و یادآور می‌شود که برخی از فقهای شیعه علم قاضی را، محکم‌ترین دلیل، جهت صدور رأی در جرایم حدی می‌دانند، بدین جهت به کتاب، سنّت، اجماع و عقل استناد می‌کنند. عده‌ای دیگر از فقهای شیعه علم قاضی را برای اجرای حدود حجت نمی‌دانند و ادله خود را آیات قرآن، روایات، عقل، و قاعده درأ بیان می‌کنند. عده‌ای دیگر در این زمینه تفصیلاتی را مطرح کرده و محدودیت‌هایی برای آن مشخص ساخته‌اند. نظر به مقنن نبودن ادله اهل سنت مقاله حاضر تلاش می‌کند با ارائه دلیلی منطقی، مستندات اهل سنّت را مورد نقد قرار دهد؛ و در نهایت میزان حجیت علم قاضی در اجرای حدود را با توجه به قانون مجازات اسلامی ذکر می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


القرآن الکریم، ترجمه فولادوند.

ابن بابویه، محمد بن علی. 1413ق، من لا یحضره الفقیه، چاپ دوّم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

ابن براج طرابلسی. 1406ق، المهذب، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

ابن قدامه، ابو محمد. 1348ق، المغنی، قاهره: مطلب المنار.

الاحسایی، م(ابن ابی جمهور). 1403ق، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، چاپ اول، قم: انتشارات سید الشهداء.

اردبیلی، احمد بن محمد. 1403ق، مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

اصفهانی مجلسی، محمد باقر. 1404ق، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، چاپ دوم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

انصاری(شیخ)، مرتضی. بی تا، فرائد الأصول، قم: مؤسسه نشر اسلامی.

بخاری، محمد بن اسماعیل. 1401ق، صحیح البخاری، بیروت: دار الفکر.

بیهقی، ابوبکر احمد بن الحسین. بی تا، السنن الکبری، بیروت: دار الفکر.

جزیری، عبد الرحمن. 1419ق، الفقه علی المذاهب الأربعة، چاپ اول، بیروت: دار الثقلین.

حر عاملی، محمد بن حسن. 1409ق، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.

حلی(علامه)، حسن بن یوسف بن مطهر. 1413ق، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

حلی(محقق)، ابو القاسم نجم الدین جعفر بن حسن. 1403ق، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، بیروت: بی نا.

حلی، ابن ادریس. 1410ق، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

حلی، فخر المققین، م. 1388ق، ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد، چاپ اول، قم: مطبعة العلمیه.

حلی، یحیی بن سعید. 1405ق، الجامع للشرایع، چاپ اول، قم: مؤسسه سید الشهداء العلمیه.

خویی، سید ابو القاسم. 1976م، مبانی تکملة المنهاج، نجف: مطبعة الأدب.

رکبان، عبد العلی. 1981م، النظریة العامة لإثبات موجبات الحدود، نجف: مؤسسة الرساله.

شافعی، محمد بن ادریس. 1400ق، اَلاُم، چاپ اول، بیروت: دار الفکر.

شوکانی، محمد بن علی بن محمد بن عبد الله. 1973م، نیل الأوطار، بیروت: دار الجیل.

صافی گلپایگانی، علی. 1421ق، المحجة فی تقریرات الحجة، چاپ اول، قم: مؤسسه السیّدة المعصومة علیها السلام.

صدر، محمدباقر. 1423ق، دروس فی علم الأصول، الحلقة الثانیة، چاپ اول، قم: مجمع الفکر الاسلامی.

طباطبایی حائری، سید علی. 1418ق، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام الدلائل، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السّلام.

طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم. 1409ق، عروة الوثقی فیما تعم به البلوی، چاپ دوم، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.

طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن. 1400ق، النهایة فی مجرد الفقه والفتاوی، یک جلدی، چاپ دوم، بیروت: دار الکتاب العربی.

طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن. 1407ق، الخلاف، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

عاملی(شهید اول)، محمد بن مکی. 1410ق، اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة، چاپ اول، بیروت: دار التراث- الدار الاسلامیه.

عاملی(شهید ثانی)، زین الدین بن علی بن احمد. 1399ق، مسالک الأفهام فی شرح شرائع الاسلام، قم: بصیرتی.

عاملی، بهاء الدین محمد بن حسن.1390ق، العروة الوثقی، چاپ اول، قم: کتابفروشی بصیرتی.

علم الهدی، علی بن حسین. 1415ق، الانتصار، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.

فاضل موحدی لنکرانی، محمد. 1425ق، جامع المسائل، یک جلد، چاپ اول، قم: امیر قلم.

کاشانی، علاء الدین. 1409ق، البدائع الصنایع فی ترتیب الشرائع، پاکستان: حبیبیه.

کلینی، ابو جعفر محمد بن یعقوب. 1407ق، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامی.

گلپایگانی، محمدرضا. 1401ق، کتاب القضاء، قم: مکتبة الخیام.

ماوردی، ابو الحسن علی ابن محمد بن حبیب. 1406ق، الأحکام السلطانیة، چاپ دوم، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.

مجتهد تبریزی، صادق بن محمد. 1317ق، المقالات الغریة فی تحقیق المباحث الاصولیة، چاپ اول، تبریز: مطبعه مشهدی اسد آقا.

مشکینی اردبیلی، علی. 1374ق، اصطلاحات الاُصول ومعظم أبحاثها، چاپ ششم، قم: الهادی.

مظفر، محمدرضا. 1387ق، اصول الفقه، چاپ پنجم، قم: بوستان کتاب.

مکارم شیرازی، ناصر. 1428ق، أنوار الاُصول، چاپ دوم، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب.

موسوی بغدادی، علی بن حسین. 1415ق، الانتصار فی انفرادات الامامیة، چاپ اوّل، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

موسوی خمینی، سید روح الله. بی تا، تحریر الوسیله، چاپ اوّل، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.

نائینی، محمد حسین. 1376ق، فوائد الاصول، چاپ اوّل، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

نجفی، محمد حسن. 1404ق، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

نراقی، احمد بن احمد. 1417ق، عوائد الأیام، قم: مرکز الابحاث والدراسات الاسلامیه.

 

مقالات

هاشمی شاهرودی، سید محمود. بهار 1376ش، «علم قاضی»، فصلنامه فقه اهل بیت، سال سوم، شماره 9، قم.