سبک شناسی تمنی و ترجی در قرآن کریم از منظر زیبایی‌شناسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد آبادان

2 استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

علمای بلاغت همواره سعی بر فهم دریافت دلالت‌های حقیقی واژه‌هایی که معنای حقیقی سبک تمنی و ترجی را بیان می‌کند، داشته‌اند. در همان زمان مشخص گردید که این سبک بیانی گاهی از معنایی به معنای دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ و گاهی پیش می‌آید که این دو سبک بیانی با توجه به نوع متن کاربردشان جابه‌جا می‎شود؛ به طوری که این کاربردها به سادگی قابل تشخیص و تعیین نبودند، به گونه‌ای که نزدیکی کاربرد معانی(تمنی و ترجی) به اندازه‌ای است که گاهی ادوات این دو به جای یکدیگر به کار می‎روند، و این کاربرد نزد علمای بلاغت بسیار مشهور است. مسأله اصلی آن است که اهمیت زیباشناختی معانی این واژه‌ها و ادوات را که در این دو سبک بیانی به کار می‎روند، تبیین شود، و چگونگی کاربرد آن‌ها را در متن قرآن روشن شود. روش این مقاله کیفی و تکنیک تحلیل مصداقی در برخی از آیات قرآن است و از مباحث انتزاعی پرهیز شده است. نتیجه این بررسی آن است که ساختار زبانی، یک ساختار بی‌طرفانه در بیان و ارائه نیست و وقتی که این ساختار از یک ترکیب معنوی کوچک در ادات تمنی یا ترجی به کار می‌رود، محدود به آن‌ها نمی‌شود بلکه می‌بایست ساختاری معنای تمنی و ترجی را در بر گیرد و معنای مورد نظر با توجه به نیاز ارائه شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

انصاری، ابن هشام. 1410ق، مغنی اللبیب، تهران: مجمع علمی اسلامی.

تفتازانی، سعدالدین. بی تا، شرح المختصر، شرح عبدالمتعال الصعیدی، قم: انتشارات الغدیر.

جرجانی، عبدالقاهر. 2004م، دلائل الإعجاز، شرح محمد الخفاجی، بیروت: دار الجیل.

حریری، قاسم. 1999م، درة الغواص فی أوهام الخواص، تهران: مرکز نشر التراث.

زمخشری، جار الله. بی تا، الکشاف، قم: منشورات البلاغة.

سکاکی، سراج الدین. 2000م، مفتاح العلوم، شرح عبدالحمید الهنداوی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

شیرازی، احمد امین. 1380ش، آیین بلاغت، قم: فروغ قرآن.

ضیف، شوقی. بی تا، البلاغة تطور وتاریخ، چاپ10، قاهره: دار المعارف.

فاضلی، محمد. 1365ش، دراسة و نقد فی مسائل بلاغیة، مشهد: مؤسسه مطالعات.

مازندرانی، محمد. 1376ش، أنوار البلاغة، شرح محمد غلامی نژاد، تهران: نشر میراث مکتوب.

متنبی. 1986م، دیوان متنبی، شرح برقوقی، قاهره: دار المعارف.