جایگاه آموزه قرآنی ولایت در تفاسیر مفسران مدرسه تفسیری فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث قم

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث پردیس فارابی دانشگاه تهران

چکیده

بدیهی است که آموزه قرآنی ولایت، یکی از عوامل نجاتبخش و هدایت‌آفرین در طول تاریخ بوده است. با کاوش در بستر تاریخی به پهنای 15 قرن، موفق به شناسایی بیش از 110 مفسر، و281 اثر تفسیری ریز و درشت از مدرسه تفسیری فارس شدیم. از بین این آثار، 82 اثر متعلق به تفاسیر موضوعی است و از بین این موضوعات، 11 مورد، اختصاص به آموزه قرآنی "ولایت" دارد، که در قالب عناوین مختلف چشم­نوازی می‌نماید. رهیافت پژوهش آن است که مفسران مدرسه تفسیری فارس، از دیرباز به آموزه قرآنی ناب ولایت، اهتمام ویژه­ای داشته­اند، و خلق آثار تفسیری در این موضوع، مبین این مطلب است. پیدایش اولین اثر در حوزه تفسیر موضوعی و انتخاب موضوع ناب "ولایت" به عنوان نخستین موضوع انتخابی، دو اتفاق مبارک و هم‌زمان در مدرسه تفسیری فارس در قرن چهارم می‌باشد. بیش‌ترین آثار با عنوان «ما نزل من القرآن فی شأن امیر المؤمنین علی» نشان از پیوند و حب عمیق قلبی مفسران این خطه با امام علی(ع) است. مفسران این مدرسه از قرون اولیه تا کنون به خوبی دریافته­اند که تبیین آموزه ناب ولایت، بدون نام مولا علی(ع) ممکن نیست.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی. 1379ق، مناقب آل أبی طالب، چهار جلدی، قم: ناشر علامه.

ایازی، سید محمدعلی. 1381ش، سیر تطور تفاسیر شیعه، چاپ سوم، رشت: کتاب مبین.

ثامنی، عبدالمجید. 1391ش، بررسی گوشه‌هایی از زندگانی مرحوم آیت ‌الله العظمی آقا شیخ محمدرضا ثامنی شیرازی، چاپ اول، شیراز: انتشارات نوید.

الحسکانی، الحاکم. 1411ق، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، به کوشش محمدباقر محمودی، تهران: موسسة الطبع والنشر.

الحسینی المیلانی، السید علی. بی تا، نفحات الأزهار فی خلاصة عبقات الأنوار، جلد 8، نسخه غیر مصححة، بی جا.

حسینی فسائی، میرزا حسن. 1367ش، فارسنامه ناصری، تصحیح و تحشیه از منصور رستگار فسائی، دو جلد، تهران: امیرکبیر.

دهخدا، علی‌اکبر. 1377ش، لغتنامه دهخدا، چاپ دوم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

ذهبی شیرازی، آقا محمد هاشم. 1382ش، مناهل التحقیق، تصحیح و شرح: دکتر محمد یوسف نیری، چاپ اول، شیراز: انتشارات دریای نور.

شهیدی صالحی، عبدالحسین. 1381ش، تفسیر و تفاسیر شیعه، قزوین: حدیث امروز.

الصدر، السید حسن. 1406ق، تکملة أمل الآمل، تحقیق: السید احمد الحسینی، قم: مکتبة آیة الله المرعشی.

عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم. 1376- 1371ش، طبقات مفسران شیعه، تک جلدی، قم: دفتر نشر نوید اسلام.

کاکایی، قاسم. 1374ش، خدا محوری، چاپ اول، تهران: انتشارات حکمت.

کحاله، عمر رضا. بی تا. معجم المؤلفین، 13 جلدی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

معرفت، محمد هادی. 1379ش، تفسیر و مفسران، قم: مؤسسه فرهنگی التمهید.

مفید شیرازی، شیخ محمد. بی تا، الأربعین فی إثبات إمامة أمیر المؤمنین، تحقیق محمد برکت، بی جا: کتابخانه فقاهت.

موسوی بجنوردی، محمدکاظم. 1393ش، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 15، چاپ اول، تهران: مرکز دائرة ‌المعارف بزرگ اسلامی.

میر، محمدتقی. 1368ش، بزرگان نامی پارس، چاپ اول، دو جلدی، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.

نجابت شیرازی، حسن علی. 1357ش، بصائر یا قرآن و اهل بیت علیهم السلام، ترجمه شواهد التنزیل (عبیدالله بن عبدالله حسکانی)، شیراز: سید فخر الدین‌ کسا‌ئی.

نصیری، محمدرضا. 1384ش، اثر آفرینان، چاپ دوم، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

النقوی، السید حامد. 1405ق، خلاصة عبقات الأنوار، ج 8، بی جا: بی نا.

النمازی الشاهرودی، علی. بی تا، مستدرک سفینة البحار، الجزء العاشر، تحقیق وتصحیح: حسن بن علی النمازی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.

 

سایت‌های اینترنتی

جزایری شیرازی، محمدمؤمن. نسخه خطی «مشرق السعدین و شرح حدیث من عرف نفسه»، مصحح علی صدرایی خویی، 1392. پایگاه خبری نسخ خطی

http://manuscripts.ir/fa/%D9%    

سایت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

www.makarem.ir

 

مقالات

انصاری قمی، حسن. 1381ش، «تحقیقی درباره تفسیری روایی از مؤلفی کرامی»، نشر دانش، ش 104، صص25-27.

بوترابی، خدیجه. 1382ش، «تاریخ عالمان و فقیهان فارس(دوره‌های صفویه، افشاریه و قاجاریه)»، وقف میراث جاویدان، شماره 41 و 42، صص 65-79.

رحیمی، مرتضی. بهار و تابستان 1388ش، «مفسران خطه فارس 1»، مجله کوثر، ش 31، صص 49-60.

محمدی، محسن. بهار 1394ش، «جریان شناسی علمی و دینی در هند؛ علما و اندیشمندان شیعه در منطقه»، پژوهش­های منطقه‌ای، شماره 7، صص 105-158.

وثوقی، محمد باقر. پاییز و زمستان 1370ش، «قیام آیت‌الله سید عبدالحسین لاری»، مجله گنجینه اسناد، شماره 3 و 4، صص 148 -154.