بررسی اصل جبران خسارت از منظر قرآن، فقه امامیه و حقوق ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق ثبت اسناد و املاک، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

چکیده

در حقوق ایران بحث از خسارات قابل جبران جزو موضوعات اختلاف برانگیز حقوق مسئولیت مدنی بوده و نظرات مختلفی در این باره ارائه شده است. این مباحث و اختلاف نظرها به خصوص با پیروزی انقلاب اسلامی و رویکرد فقهی به حقوق ابعاد جدیدی یافته است. در حقوق ما، دو روش و دیدگاه کلی درباره خسارات قابل جبران وجود دارد: از طرفی اکثر فقهای امامیه بدون آنکه بحث مستقلی را به این مقوله اختصاص دهند و قاعده‌ای کلی در این باره بنا نهند به مناسبت در بحث‌های فقهی مختلفی متعرض مسأله خسارات قابل جبران شده و در هر مقام مباحثی را مطرح نموده‌اند؛ در مقابل، بسیاری از حقوقدانان جدید ایرانی که علی‌رغم استفاده و توجه به مبانی فقهی و مباحث فقها، از روش نوینی در بحث‌های حقوقی استفاده می‌کنند، به شیوه حقوقدانان فرانسوی، به بحث کلی خسارات قابل جبران در حقوق مسئولیت مدنی پرداخته و ذیل فصل ارکان مسئولیت به مبحث ضرر و بیان مسائل پیرامون آن اشتغال ورزیده‌اند.

کلیدواژه‌ها


امامی، حسن. ۱۳۹۳ش، حقوق مدنی، ج ۱، بی جا: انتشارات اسلامیه.

بادینی، حسن. 1384ش، فلسفه مسئولیت ‌مدنی، تهران: شرکت سهامی انتشار.

جبعی العاملی، زین الدین. 1435ق، الروضة البهیة، ج ۳، تهران: انتشارات ارغوان دانش.

حسینی سیستانی، علی. بی تا، قاعده لا ضرر، ترجمه اکبر نایب زاده، بی جا: انتشارات خرسندی.

حسینی مراغی، عبدالفتّاح. 1417ق، العناوین، قم: مؤسسه نشر اسلامی.

خوانساری، احمد. 1405ق، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، ج ۵، بی جا: انتشارات مؤسسه اسماعیلیه.

ره پیک، حسن. ۱۳۹۰ش، حقوق مسئولیت مدنی و جبران‌ها، چاپ 17، بی جا: انتشارات خرسندی.

الزهیلی، وهبه. بی تا، الفقه الاسلامی وأدلته، ج ۵، بی جا: انتشارات دار الفکر.

السکانی، علاء الدین ابی بکر بن مسعود. بی تا، بدائع الصنایع، ج ۷، بیروت: انتشارات دار الفکر.

سلیمان احمد، محمد. بی تا، ضمان المتلفات فی فقه الاسلامی، بی جا: انتشارات مطبعة السعادة.

السیوطی الشافعی. بی تا، الأشباه والنظائر، بی جا: انتشارات مصطفی محمد.

صفایی، سید حسین. 1383ش، دوره مقدماتی حقوق مدنی، چاپ 2، ج2، تهران: نشر میزان.

العراقی، ضیاء الدین. 1418ق، رساله قاعده لا ضرر، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

عمید زنجانی، عباس­علی. 1382ش، موجبات ضمان، تهران: نشر میزان.

غمامی،مجید. 1376ش، مسئولیت مدنی دولت نسبت بـه اعمال کارکنان خود، تهران: نشر دادگستر.

قنواتی، جلیل و حسن وحدتی شبیری و ابراهیم عبدی پور. ۱۳۷۹ش، حقوق قراردادها در فقه امامیه، ج ۱، تهران: انتشارات سمت.

کرکی، حسین. 1411ق، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج 6، بیروت: انتشارات آل البیت لإحیاء التراث.

کاتوزیان، ناصر. 1374ش، مسئولیت مدنی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

محقق داماد، مصطفی. ۱۳۸۵ش، قواعد فقه، ج ۱، بی جا: انتشارات مرکز نشر علوم اسلامی.

محقق داماد، مصطفی. ۱۳۸۷ش، مباحثی از اصول فقه، دفتر دوم، ج15، بی جا: انتشارات نشر علوم اسلامی.

محمدی، ابوالحسن. ۱۳۸۵ش، قواعد فقه، ج9، تهران: انتشارات میزان.

محمدی، ابوالحسن. ۱۳۸۶ش، مبانی استنباط حقوق اسلامی، چاپ22، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مراغه‌ای، عبد الفتاح. ۱4۲۵ق، العناوین، ج ۱و2، بی تا: انتشارات مؤسسه نشر اسلامی.

مکارم شیرازی، ناصر. ۱۳۸۲ق، القواعد الفقهیة، ج ۱، بی جا: انتشارات دار العلم.

مکی العاملی، محمد بن جمال الدین. 1415ق، غایة المرام، بی جا: انتشارات مرکز الأبحاث والدراسات الاسلامیة.

نجفی، محمد حسن. 1404ق، جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، جلد22، چاپ6، بی جا: انتشارات مکتبة الإسلامیة.

Symeon c. Symeonides, The American Choice - Of - Law Revolution, martinus nishoff publishers, 2007.

Michael Faure, Faure; Michael, Tort Law and Economics, Vol. 1, 2009, Second Edition.

 

مقالات

بابایی، ایرج. ۱۳۸۶ش، «نقد اصل جبران کلیه خسارات در حقوق مسئولیت مدنی ایران»، مجله پژوهش حقوق و سیاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی.

بابایی، ایرج. ۱۳۸۱ش، «بررسی عنصر خطا در حقوق مسئولیت مدنی»، مجله پژوهش حقوق و سیاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، ش ۸.

بادینی، حسن. ۱۳۸۶ش، «هدف مسئولیت مدنی»، مجله حقوقی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش ۷۰.

بیگ زاده، صفر و علی رضا باریکلو. 1390ش، «اختیار تقلیل ثمن مطالعه تطبیقی در کنوانسیون بیع بین المللی، فقه امامیه و حقوق ایران»، مجله پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 15، شماره 3.

غمامی، مجید. ۱۳۸۶ش، «ضرر جبران پذیر از دیدگاه رویه قضایی»، مجله حقوقی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش ۷۰.

مرادخانی، فردین و حسین اسفندیاری. پاییز و زمستان 1388ش، «مبانی مسئولیت مدنی دولت در پرتو قوانین ایران»، فصلنامه گفتمان حقوقی، شماره‌های 15 و 16.