مبانی فقهی و منابع حقوقی تقدم منفعت عمومی بر حقوق مالکانه با نگاهی به قرآن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای حقوق عمومی و استادیار دانشگاه شمال آمل

2 دانشجوی دوره دکتری حقوق عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری

چکیده

فلسفه وجودی دولت و دستگاه‌های دولتی، ارائه خدمت عمومی است و در این راستا ممکن است میان منافع عمومی و حقوق مالکانه تعارض به وجود آید. در چنین شرایطی اولویت با منافع عمومی بوده و تملک نیز به‌ عنوان یکی از مصادیق اعمال اداری دولت، مبتنی بر نظریه خدمت عمومی است چراکه تملک در مقام رفع تزاحم میان مصالح جمعی و منافع فردی و به دلیل تأمین خدمت عمومی تحقق می‌یابد و اعمال قواعد ترجیحی حقوق اداری در تملک نیز به پشتوانه همین ارائه خدمت صورت می‌گیرد. اما سؤال اساسی که در این مقاله مطرح و مورد بررسی قرار گرفته این است که مبانی فقهی و منابع حقوقی تقدم منفعت عمومی بر حقوق مالکانه چیست؟ مقاله حاضر توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی سؤال مورد اشاره پرداخته است. نتایج تحقیق نشان داد تقدم منفعت عمومی بر مالکیت خصوصی بر پایه منافع عمومی در فقه پذیرفته شده و قواعدی چون قاعده ولایت بر ممتنع، قاعده لاضرر و انفال از مهم‌ترین قواعد و اصولی فقهی هستند که در تقدم منفعت عمومی بر حقوق مالکانه در نظام حقوقی ایران تأثیرگذار بوده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

انصاری، مرتضی. 1395ش، مکاسب، مترجم و شارح جمشید سمیعی، اصفهان: انتشارات خاتم الانبیاء.

انوری، حسن. 1382ش، فرهنگ بزرگ سخن، چاپ اول، تهران: انتشارات سخن.

جعفری لنگرودی، محمد جعفر. 1372ش، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.

جعفری لنگرودی، محمدجعفر. 1375ش، دایرة المعارف حقوق‌ مدنی‌ و تجارت، تهران: مشعل آزادی.

دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. 1384ش، درآمدی بر حقوق اسلامی، ج 1، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها(سمت).

دهخدا، علی اکبر. 1377ش، لغتنامه دهخدا، ج 13، تهران: دانشگاه تهران.

سالاری، مصطفی. 1393ش، تحصیل و تملک اراضی توسط دولت، تهران: دادگستر.

الشاطبی، ابراهیم بن موسی بن محمد اللخمی الغرناطی ابو اسحاق. 1423ق، الموافقات فی اصول الشریعة، الطبعة الاولی، بیروت: دار الکتاب العربی.

شایان مهر، علیرضا. 1379ش، دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، چ اول، کتاب دوم، تهران: انتشارات مؤسسه کیهان.

طباطبائی، سید محمد حسین. 1389ش، تفسیر المیزان، ج 9، تهران: انتشارات دار الکتب‌ الاسلامیه.

عمید زنجانی، عباسعلی. 1367ش، فقه سیاسی، ج 2، تهران: انتشارات امیرکبیر.

کاتوزیان، ناصر. 1376ش، دوره مقدماتی حقوق مدنی(اموال و مالکیت)، تهران: دادگستر.

کاتوزیان، ناصر. 1377ش، مبانی حقوق عمومی، چاپ اول، تهران: دادگستر.

کاتوزیان، ناصر. 1387ش، کلیات حقوقی، ج 2، تهران: شرکت سهامی انتشار.

کاتوزیان، ناصر. 1388ش، فلسفه حقوق، ج1، تهران: شرکت سهامی انتشار.

گرجی، ابوالقاسم. 1372ش، مقالات حقوقی، ج2، چ2، تهران: دانشگاه تهران.

محقق داماد، سید مصطفی. 1363ش، قواعد فقه، بخش قضایی، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.

محمدی، ابوالحسن. 1396ش، مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.

نائینی، محمدحسین. 1382ش، تنبیه الامة وتنزیه الملة، تصحیح سید جواد ورعی، قم: بوستان کتاب.

 

مقالات و پایان‌نامه‌ها

افتخار زاده، محمود رضا. 1374ش، «تأثیر نگرش‌های انسان شناختی بر آرای حقوقی»، مجله دانشگاه انقلاب، شماره 105.

حسینی، سیدحسن و اعتدالی پژوه. 1396ش، «قاعده تسلیط در فقه و تأثیر آن بر حق مالکیت در حقوق ایران»، کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی.

درویشی عباس آبادی، سجاد. 1392ش، پایان نامه «بررسی مبانی و روش‌های تحدید مالکیت خصوصی در تعارض با مالکیت عمومی».

علیزاده، مهدی و بهشتیان، سید محسن. 1396ش، «بررسی محدودیت‌های حقوق مالکانه در قانون شهرداری‌ها»، نشریه مدیریت شهری، شماره 49.

میرزایی، زهرا و وثوقی کردکندی، بهرام. 1394ش، همایش ملی استفاده از فناوری‌ها و تکنولوژی‌های نوین طراحی، محاسبه و اجرا در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی.