خوانش نشانه‌شناختی مضمون جهاد در سوره محمّد(ص)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

نشانه­شناسی رهیافتی در نقد ادبی است که برای کاوش درباره شیوه خلق معنا در متون ادبی، قابلیت در خور توجهی دارد. این شیوه متن محور با رویکردی نظام­مند به مطالعه تمامی فاکتورهایی که در تولید و تفسیر معنا یا در فرایند دلالت دخیل‌اند، می‌پردازد و سعی دارد به نقاط کلیدی متن و لایه­های معنایی آن دست یابد. قرآن به عنوان سرآمد متون ادبی، معارف و معانی بلند خود را در هر سوره در قالب شبکه گسترده و زنجیره‌واری از نظام­های نشانه­ای عرضه نموده است. جستار پیش رو با تکیه بر روش توصیفی- استنتاجی، مضمون جهاد را در سوره محمد(ص) مورد توجه قرار داده است. این خوانش، متن سوره را به مثابه نظامی از رمزگان و نشانه­های کلامی، در چارچوبی منسجم و در لایه­های ساختاری مختلف آوایی، واژگانی و نحوی- بلاغی بررسی می­کند. نشانه­ها در متن این سوره از خلال محورهای هم­نشینی و جانشینی و با توجه به سیاق و فضای حاکم بر سوره از کارکرد اصلی خود دور شده و دلالت­هایی جدید می­گیرند.

کلیدواژه‌ها


 
کتابنامه
قرآن کریم.
اکو، امبرتو. 1387ش، نشانه‌شناسی، ترجمه پیروز ایزدی، تهران: نشر ثالث.
بارت، رولان. 1370ش، عناصر نشانه‌شناسی، ترجمه مجید محمدی، تهران: هدی.
بشر، کمال. 2000م، علم الأصوات، قاهره: دار غریب.
جوادی آملی، عبدالله. 1389ش، توحید در قرآن، قم: مرکز نشر اسراء.
چندلر، دانیل. 1394ش، مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، تهران: سوره مهر.
داود، سلیمان امانی. 2002م، الاسلوبیة والصوفیة، عمان- اردن: وزارة الثقافة.
دینه‌سن، آنه ماری. 1389ش، درآمدی بر نشانه‌شناسی، ترجمه مظفر قهرمان، آبادان: پُرسش.
راغب اصفهانی،حسین بن محمد.1383ش، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، تهران: المکتبة المرتضویة.
سجودی، فرزان. 1382ش، نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: نشر قصه.
الصالح، صبحی. 2009م، دراسات فی فقه اللغة، بیروت: دار العلم للملایین.
طباطبایی، سید محمد حسین. 1374ش، ترجمه تفسیر المیزان، ج 18، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن. 1372ش، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 9، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طبرسی، فضل بن حسن. 1374ش، تفسیر جوامع الجامع، ج6، ترجمه احمد امیری شادمهری، مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
طنطاوی، سید محمد. 1998م، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، القاهرة: دار نهضة مصر.
عبابو، نجیبة. 2008م، التحلیل الصوتی والدلالی للغة الخطاب فی شعر المدح، الشلف: جامعة حسیبة بن بوعلی.
عباس، حسن. 1998م، خصائص الحروف العربیة ومعانیها، دمشق: منشورات اتحاد الکتاب العرب.
فراهیدی، خلیل ‌بن احمد. 1405ق، العین، ج2، تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم: دار الهجرة.
گیرو، پی‌یر. 1383ش، نشانه‌شناسی، ترجمه محمد نبوی، تهران: آگه.
مکارم شیرازی، ناصر. 1353ش، تفسیر نمونه، ج16 و 21، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
کتب انگلیسی
Martin, Bromwen & Ringham, Feliztas.م 2000, Dictionary of semiotics, London & New York: Cassell.
مقالات
بابازاده اقدم، عسگر و همکاران. 1397ش، «تحلیل فرمالیستی سوره مبارکه قمر»، فصلنامه مطالعات قرآنی، سال نهم، شماره34، صص49-65.
پرچم، اعظم و همکاران. 1392ش، «کارکرد علم دلالات در کثرت معنایی وجوه قرآن»، فصلنامه مطالعات قرآنی، سال چهارم، شماره14، صص121-145.
عچرش، خیریه و همکاران. 1394ش، «رسم شبکه معنایی واژه فتنه و مترادفات آن در قرآن»، فصلنامه مطالعات قرآنی، سال ششم، شماره24، صص29-52.