نقد و بررسی ترجمه و تفسیر آیه نشوز با تکیه بر واژه «ضرب»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمان، ایران

2 دانشجوی دکتری کلام امامیه، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

3 عضو هیأت علمی گروه معارف و علوم قرآنی، دانشگاه آیت الله بروجردی

4 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه باقر العلوم(ع)، قم، ایران

چکیده

توجه به معانی و تطور برخی از کلمات و تحقیق در این گونه موارد منجر به ارائه فهم صحیح از متون دینی می‌گردد. از جمله این موارد می‌توان به معنای «اضربوهن» در آیه‌ نشوز اشاره کرد. بسیاری از مترجمین و مفسرین قرآن، ضرب در اینجا را به معنای «زدن و تنبیه جسمانی» ترجمه و تفسیر کرده‌اند، حال آنکه در کتب لغت یا معنای «زدن» ذکر نشده یا «زدن» یکی از معانی فرعی «ضرب» بیان شده است. در قرآن کریم هم لفظ «ضرب» و مشتقات آن در معانی متفاوتی استعمال شده و در روایاتی که از پیامبر اسلام(ص) وارد شده نیز «ضرب» به معنای غیر «زدن» استعمال شده و برخی از تابعین همچون عطاء معنای خشم گرفتن برای زن را از «ضرب» در آیه نشوز برداشت کرده‌اند و همچنین روایات فراوانی که از پیامبر اسلام در مورد نهی از زدن زنان وارد شده تمام این‌ها گویای آن است که ضرب در آیه نشوز معنایی غیر از آنچه مترجمین و مفسرین برداشت کرده‌اند دارد. لذا می‌توان گفت که «اضربوهن» لزوماً به معنای زدن جسمانی نیست، بلکه نوعی از برخورد با زنان ناشزه است.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن ابی جمهور. 1403ق، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، تحقیق: مجتبی عراقی، قم: سید الشهداء.
ابن ابی شیبه، عبدالله. 1409ق، المصنف فی الأحادیث والآثار، تحقیق: سعید اللحام، بیروت: دار الفکر.
ابن اثیر، مبارک. 1364ش، النّهایة فی غریب الحدیث والأثر، تحقیق: محمود محمد طناحی، الطبعة الثالثة، قم: اسماعلیلیان.
ابن حجر، احمد. 1415ق، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق عادل احمد و علی محمد، بیروت: دار الکتب العلمیّة.
ابن حنبل، احمد. بی­تا، مسند احمد، بیروت: دار صادر.
ابن سعد، محمد. بی­تا، الطبقات الکبری، بیروت: دار صادر.
ابن سکیت. 1412ق، ترتیب اصلاح المنطق، تحقیق: محمد حسن بکائی، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیة.
ابن سلام، قاسم. 1384ق، غریب الحدیث، تحقیق: محمدعبدالمعید خان، بیروت: دار الکتاب العربی.
ابن شعبة الحرانی، حسن. 1404ق، تحف العقول عن آل الرسول، تعلیق: علی اکبر الغفاری، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
ابن عاشور، محمد. بی تا، التحریر والتنویر، بی جا: بی نا.
ابن عجیبه، احمد. 1419ق، البحر المدید فی تفسیر القرآن، قاهره: حسن عباس زکی.
ابن عربی، محمد. بی‌تا، احکام القرآن، بیروت: دار الفکر.
ابن فارس، احمد. 1404ق، معجم مقاییس اللغة، تحقیق: عبدالسلام محمدهارون، بی جا: مکتبة الاعلام الاسلامی.
ابن فتال النیشابوری، محمد. بی تا، روضة الواعظین، قم: منشورات الرضی.
ابن ماجه، محمد. بی تا، سنن ابن ماجة، تحقیق: محمد فواد، بیروت: دار الفکر.
ابوالفتوح رازی، حسین. 1371ق، روض الجنان وروح الجنان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمد جعفر یاحقی، مشهد: آستان قدس رضوی.
اشرفی تبریزی، محمود. 1380ش، ترجمه قرآن، تهران: جاوید.
انصاریان، حسین. 1383ش، ترجمه قرآن، قم: اسوه.
آیتی، عبدالمحمد. 1374ش، ترجمه قرآن، تهران: سروش.
بخاری، محمد. 1401ق، صحیح البخاری، بیروت: دار الفکر.
برزی، اصغر. 1382ش، ترجمه قرآن، تهران: بنیاد قرآن.
بغوی. بی تا، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، تحقیق: خالد عبدالرحمن العک، بیروت: دار المعرفة.
پاینده، ابوالقاسم. بی تا، ترجمه قرآن، بی جا: بی نا.
ترمذی، محمد. 1403ق، سنن الترمذی، بیروت: دار الفکر.
جرجانی، ابوالفتح. 1362ش، تفسیر شاهی، تهران: انتشارات نوید.
جوهری، اسماعیل. 1407ق، الصحاح، تاج اللّغة وصحاح العربیة، تحقیق: احمد عبدالغفور، الطبعة الرابعة، بیروت: دار العلم للملایین.
حر عاملی، محمد. 1414ق، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشرعیة، تحقیق: موسسة آل البیت، قم: مؤسسة آل البیت.
حمیری، عبدالله. 1413ق، قرب الاسناد، تحقیق: مؤسسة آل البیت، قم: مؤسسة آل البیت.
حویزی، عبدالعلی. 1412ق، تفسیر نور الثقلین، تحقیق: هاشم الرسولی المحلاتی، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
خسروانی، علی رضا. 1390ش، تفسیر قرآن، تهران: اسلامیة.
دعاس. 1425ق، اعراب القرآن الکریم، بیروت: دار المنیر و دار الفارابی.
رضایی اصفهانی، محمدعلی و همکاران. 1383ش، ترجمه قرآن، قم: مؤسسه تحقیقاتی فرهنگی دار الذکر.
رواندی، فضل الله. 1377ش، النوادر، تحقیق سعید رضا علی عسکری، قم: مؤسسه دار الحدیث و الثقافة.
زحیلی، وهبة. 1427ق، تفسیر الوسیط، بیروت: دار الفکر.
زمخشری، محمود. 1417ق، الفایق فی غریب الحدیث، بیروت: دار الکتب العلمیة.
سمرقندی، نصر. بی تا، تفسیر سمرقندی، بی جا: بی نا.
سیوری، عبدالله. 1385ق، کنز العرفان فی فقه القرآن، طهران: مکتبة الرضویة.
سیوطی، جلال الدین و جلال الدین محلی. 1416ق، تفسیر الجلالین، بیروت: مؤسسة النور.
سیوطی، جلال الدین. 1404ق، الجامع الصغیر فی أحادیث البشیر النذیر، بیروت: دار الفکر.
سیوطی، جلال الدین. بی تا، الدر المنثور فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
شبلی، احمد. 1973م، مقارنة الأدیان، الاسلام، قاهره: مکتبة النهضة المصریة.
شوکانی، محمد. 1414ق، فتح القدیر، بیروت: دار الکلم الطیب.
شیخ صدوق. محمد بن علی. 1417ق، الأمالی، قم: مؤسسة البعثة.
شیخ صدوق. محمد بن علی. 1404ق، من لا یحضره الفقیه، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر الغفاری، قم: مؤسسة النّشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم.
شیخ صدوق. 1996م، علل الشرایع، تقدیم: محمد صادق بحر العلوم؛ النجف الاشرف: المکتبة الحیدریة.
شیخ صدوق، محمد بن علی. بی تا، التوحید، تصحیح: هاشم حسینی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
شیخ طوسی، محمد بن حسن. 1419ق، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیر عاملی، بیروت: دار احیاء التراث.
شیخ مفید، محمد بن محمد. 1424ق، تفسیر القرآن المجید، المستخرج: محمدعلی ایازی، قم: بوستان کتاب.
صادق نوبری، عبدالمجید. 1396ق، ترجمه قرآن، تهران: سازمان چاپ و انتشارات اقبال.
صفار زاده، طاهره. 1380ش، ترجمه قرآن، تهران: مؤسسه فرهنگی رایانه کوثر.
طاهری قزوینی، علی اکبر. 1380ش، ترجمه قرآن، تهران: قلم.
طباطبائی، محمد حسین. بی تا، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبائی، محمد حسین. 1374ش، تفسیر المیزان، ترجمه: محمدباقر موسوی همدانی، قم: انتشارات اسلامی.
طبرانی، سلیمان. بی تا، المعجم الصّغیر، بیروت: دار الکتب العلمیة.
طبرسی، حسن. 1418ق، تفسیر جوامع الجامع، تحقیق: مؤسسة النّشر الاسلامی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
طبرسی، حسن. 1392ق، مکارم الأخلاق، الطبعة السادسة، قم: منشورات الرضی.
طبری، محمد. 1415ق، جامع البیان عن تأویل أی القرآن، بیروت: دار الفکر.
طریحی، فخرالدین. 1363ش، مجمع البحرین، تحقیق: احمد حسینی، بی جا: مکتب النشر الثقافة الاسلامیة.
عاملی، ابراهیم. بی‌تا، تفسیر عاملی، تهران: کتابخانه صدوق.
عاملی، علی. 1413ق، الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز، قم: دار القرآن الکریم.
عجلونی، اسماعیل. 1408ق، کشف الخفاء ومزیل الالباس، بیروت: دار الکتب العلمیة.
عینی. بی‌تا، عمدة القاری، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل. 1410ق، العین، تحقیق: مهدی المخزومی، قم: مؤسسة دار الهجرة.
فولادوند، محمدمهدی. 1415ق، ترجمه قرآن، تهران: دار القرآن الکریم.
فیض الاسلام، علی نقی. 1378ش، ترجمه و تفسیر قرآن عظیم، تهران: فقیه.
فیض کاشانی. 1373ش، الوافی، تحقیق: ضیاء الدین الحسینی، اصفهان: مکتبة الامام امیر المؤمنین.
قرائتی، محسن. 1383ش، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرطبی، محمد. 1405ق، الجامع لأحکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
قمی، علی بن ابراهیم. 1404ق، تفسیر القمی، تعلیق: طیب الموسوی الجزائری، مطبعة النجف.
کاشانی، ملا فتح الله. 1333ش، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران: کتابفروشی محمدحسن علمی.
کاشانی، ملا فتح الله. 1423ق، زبدة التفاسیر، تحقیق: بنیاد معارف اسلامی، قم: بنیاد معارف اسلامی.
کلینی، محمد. 1367ش، اصول الکافی، تعلیق علی اکبر غفاری، بی جا: دار الکتب الاسلامیة.
متقی هندی، علاء الدین. 1409ق، کنز العمال، تصحیح: بکری حیانی صخوة السفا، بیروت: مؤسسة الرسالة.
مجلسی، محمدباقر. 1413ق، بحار الأنوار، طهران: مکتبة الاسلامی.
مجلسی، محمدباقر. 1408ق، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرّسول، تصحیح: علی آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
مراغی، احمد. بی­تا، تفسیر المراغی، بیروت: دار احیاء الثراث العربی.
مشکینی، علی. 1381ش، ترجمه قرآن، قم: الهادی.
مصباح زاده، عباس. 1380ش، ترجمه قرآن، تهران: بدرقه جاویدان.
مظهری، محمد. 1412ق، التفسیر المظهری، پاکستان: مکتبة رشدیه.
معزی، اسماعیل. 1409ق، جامع أحادیث الشیعة فی احکام الشریعة، تحت اشراف آیت الله العظمی بروجردی، قم: مؤلف.
مغنیه، محمد جواد. 1987م، التفسیر الکاشف، بیروت: دار العلم للملایین.
مغنیه، محمد جواد. 1403ق، التفسیر المبین، بی جا: مؤسسة دار الکتاب الاسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر. 1373ش، ترجمه قرآن، قم: دار القرآن الکریم.
مناووی، محمد. 1415ق، فیض القدیر، شرح الجامع الصّغیر من احادیث البشیر النذیر، تحقیق: احمد عبدالسلام، بیروت: دار الکتب العلمیّة.
نخجوانی، نعمت الله. 1999م، الفواتح الالهیة، مصر: دار رکابی.
نسائی، احمد. 1411ق، السّنن الکبری، تحقیق عبدالغفار سلیمان البنداری و کسروی حسن، بیروت: دار الکتب العلمیّة.
نمازی، علی. 1419ق، مستدرک سفینة البحار، تحقیق حسن بن علی النمازی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
نوری، حسین. 1408ق، مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، تحقیق: مؤسسة آل البیت، بیروت: مؤسسة آل البیت.
الهی قمشه‌ای، مهدی. 1380ش، ترجمه قرآن، قم: فاطمة الزهرا.
هیثمی، علی. 1408ق، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، بیروت: دار الکتب العلمیّة.
 
مقالات
شاهرودی، محمدرضا و زهرا بشارتی. 1395ش، «واکاوی تطور معنایی «ضرب و مشتقات آن» با تأکید بر قرآن و روایات»، نخستین همایش ملی واژه پژوهشی در علوم اسلامی، گروه الهیات دانشگاه یاسوج.
علیانسب، سیدضیاءالدین و علی فرزین. 1400ش، «چالش‌های اطاعت از شوهر و راهکارهای برون رفت از آن در آیات و روایات»، فصلنامه مطالعات قرآنی، ش45، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت.