زیبایی‌های معنایی جناس زاید در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد

2 استاد زبان و ادبیات عرب دانشگاه فردوسی مشهد

3 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد واحد مشهد

چکیده

بدون شـک، یکی از زیباترین آرایه‌های لفظی، آرایه جـناس است که نقش مؤثری در تقویت موسیقی درونی کلام دارد. از دیگر سو، یکی از بارزترین جنبه‌های اعجاز قرآن کریم نیز اعجاز موسیقایی آن است، به گونه‌ای که از همان ابتدای نزول، تمامی شنوندگان را غرق در اعجاب می‌کرده است. اما آنچه در موسیقی لفظی قرآن، بیش از هر موضوعی جالب توجه است؛ ارتباط تنگاتنگ لفظ و معنا با یکدیگر است. هرچند این ارتباط دل­انگیز، در همه موارد به آسانی قابل کشف و شناسایی نیست. در این پژوهش که به صورت تحقیقی-تحلیلی انجام گرفته، نمونه‌هایی از انواع جناس زاید در قرآن معرفی شده و به تبیین مواردی از تناسبات زیبای لفظ و معنا در این شاخه از جناس، پرداخته شده است؛ مواردی که ثابت می‌کند لفظ و معنا در کلام خداوند، به موازات هم و در خدمت یکدیگرند و زیبایی معنایی آرایه‌های لفظی در قرآن، اگر بیش‌تر از زیبایی لفظی آن‌ها نباشد، کم‌تر از آن نیست.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
قرآن مجید.
اشرف‌زاده، رضا. 1389ش، محرمان سراپرده وصال(25 مقاله در مورد شاعران و نکات دیریاب شعر)، چاپ اوّل، مشهد: نشر سخن گستر.
امین شیرازی، احمد. 1380ش، آیین بلاغت(شرح فارسی مختصر المعانی)، چاپ اول، جلد چهارم، بی جا: دفتر انتشارات اسلامی.
بهزادی اندوهجردی، حسین. 1375ش، بدیع؛ فنون و آرایش‌های ادبی، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی.
تجلیل، جلیل. 1367ش، جناس در پهنه ادب فارسی، تهران: مؤسّسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
جرجانی، عبدالقاهر. 1336ش، اسرار البلاغة، ترجمه جلیل تجلیل، تهران: بی نا.
حافظ، شمس الدین محمد. 1390ش، دیوان، از نسخه محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی، تهران: نشر گنجینه.
زرین­کوب، عبدالحسین. 1355ش، کارنامه اسلام، تهران: انتشارات امیرکبیر.
شمس العلمای گرکانی، حاج محمد حسین. 1377ش، ابدع البدایع، به اهتمام حسین جعفری و با مقدمه دکتر جلیل تجلیل، تبریز: انتشارات احرار.
شمیسا، سیروس. 1376ش، نگاهی تازه به بدیع، چاپ نهم، تهران: انتشارات فردوسی.
صالح الصدیقی الحسینی جیویی، نظام الدین احمد بن محمد. 1394ش، مجمع الصنایع فی علوم البدایع، با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمد خشکاب، چاپ اول، تهران: انتشارات سفیر اردهال.
فضیلت، محمود. 1386ش، زیبایی شناسی قرآن، تهران: انتشارات سمت.
کزازی، میر جلال الدین. 1374ش، زیباشناسی سخن پارسی(3) بدیع، چاپ سوم، تهران: نشر مرکز.
معلوف، لویس. 1986م، المنجد فی اللغة والاعلام، بیروت: دار المشرق.
مکارم شیرازی، ناصر. 1378ش، تفسیر نمونه، چاپ سی و یکم، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
نکونام، جعفر. 1378ش، چکیده پایان نامه‌های علوم قرآنی، تهران: نشر رایزن.
وحیدیان کامیار، تقی. 1379ش، بدیع از دیدگاه زیبایی شناسی، تهران: انتشارات دوستان.
یاسوف، احمد. 1388ش، زیبایی شناسی واژگان قرآن، ترجمه دکتر سیدحسین سیدی، تهران: انتشارات سخن.