سنت‌های الهی در پیشرفت اقتصادی الحادی از دیدگاه قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای کلام امامیه دانشگاه قرآن و حدیث

2 استادیار پژوهشگاه کلام امامیه دانشگاه قرآن و حدیث

3 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

در قرآن دو نوع پیشرفت اقتصادی تبیین شده است. قرآن بهره­مندی­های فراوان مادی را با تعابیر مختلف(برکات آسمان و زمین، نهرها و باغ‌ها و...) متناسب با عصر نزولش تبیین می­کند که برای دو جامعه موحد و ملحد ماهیتی متفاوت دارند و مبانی تحقق آن‌ها نیز با هم تضاد دارند؛ پیشرفت توحیدی برای جامعه موحد و مؤمن محقق می‌شود و خیر و برکت برای آن‌هاست؛ اما پیشرفت الحادی برای ملحدان و نافرمانان ایجاد می‌شود و عذابی در ظاهر نیکوست. در این پیشرفت خداوند تمام درهای نعمت‌های مادی را بر آن‌ها می‌گشاید و به پیشرفت اقتصادی مبتلا می­کند و این بهره­مندی‌ها روز به روز بیش‌تر و بیش‌تر می­شود ولی ناگهان آن نعمات را از آن‌ها می­گیرد و به عذاب سخت دنیوی و سپس اخروی دچار می­کند. در این مقاله تحقیقی به این سؤال پاسخ می­دهیم که رابطه پیشرفت اقتصادی الحادی و سنن الهی از دید قرآن چگونه است؟ و آن دسته از سنن الهی که موجب بروز پیشرفت اقتصادی برای ملحدان می­شود بررسی می­شود. این پژوهش از روش توصیفی- تحلیلی استفاده می‌کند.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
ابن عاشور، محمد بن طاهر. بی تا، التحریر والتنویر، بی­جا: بی­نا.
ایزوتسو، توشیهیکو. 1388ش، خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران: شرکت سهامی انتشار.
پژوهشکده تحقیقات اسلامی. ‏1386ش، فرهنگ شیعه، قم: زمزم هدایت.
تودارو، مایکل. 1389ش، توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترجمه غلامعلی فرجادی، تهران: انتشارات کوهسار.
ثقفی تهرانی، محمد. 1398ق، تفسیر روان جاوید، تهران: برهان.
چپرا، محمد عمر. 1383ش، اسلام و توسعه اقتصادی: راهبردی برای توسعه همراه با عدالت و ثبات، ترجمه محمدنقی نظرپور و اسحاق علوی، قم: مؤسسه انتشارات دانشگاه مفید.
حکیمی، محمدرضا، محمد و علی. 1380ش، ‏الحیاة، ترجمه احمد آرام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
راغب أصفهانی، حسین بن محمد. 1374ش، مفردات الفاظ قرآن، ترجمه و تحقیق و تصحیحِ غلامرضا خسروی حسینی، چاپ دوم، تهران:‏ انتشارات مرتضوی.
زمخشری، محمود. 1407ق‏، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت‏: دار الکتاب العربی‏.
طباطبایی، سید محمد حسین. 1374ش، تفسیر المیزان‏، ترجمه‌ سید محمد باقر موسوش همدانش، قم: دفتر انتشارات اسلامش جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن. 1360ش، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ‏تحقیقِ رضا ستوده‏، ترجمه مترجمان، تهران: فراهانی.
عسکری، ابو هلال. 1412ق، الفروق اللغویة، تحقیق مؤسسة النشر الإسلامی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
فرهنگ و معارف قرآن. 1386ش، ‏استدراج سقوط گام به گام، قم‏: مؤسسه بوستان کتاب.
کاشانی، فتح الله. 1336‏ش، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران‏: کتابفروشی محمد حسن علمی.
متوسلی، محمود. 1387ش، توسعه اقتصادی: مفاهیم، مبانی نظری، رویکرد نهادگرایی و روش شناسی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها(سمت) مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
محمدی ری شهری، محمد. 1382ش، توسعه اقتصادی بر پایه قرآن و حدیث، با همکاریِ سیدرضا حسینی، قم: سازمان چاپ و نشر دار الحدیث.
مصطفوی، حسن. 1368ش، ‏التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران:‏ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی. 1378ش، مجموعه ‏آثار استاد شهید مطهری، تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. 1374ش، تفسیر نمونه‏، تهران‏: دار الکتب الإسلامیة.
مهیار، رضا. 1375ش، فرهنگ ابجدی عربی فارسی، تهران‏: اسلامی‏.
میر معزی، سید حسین. 1390ش، نظام اقتصاد اسلام(مبانی، اهداف، اصول راهبردی و اخلاق)، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نصری، عبدالله. 1379ش، مبانی انسان شناسی در قرآن، بی­جا: مؤسسه‌ فرهنگی دانش و اندیشه‌ معاصر.
هادوی نیا، علی اصغر. 1382ش، انسان اقتصادی از دیدگاه اسلام، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
هادوی نیا، علی اصغر. 1387ش، فلسفه اقتصاد(در پرتو جهان­بینی قرآن کریم)، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
هاشمی رفسنجانی، اکبر و محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن‏. 1384ش، فرهنگ قرآن‏، قم‏: مؤسسه بوستان کتاب‏.
 
مقالات
بنایی، علی. 1397ش، «سنت امداد و گونه‌های آن در قرآن کریم»، فصلنامه مطالعات قرآنی، سال نهم، شماره 35.
نظرپور، محمدنقی و انسیه کاشانی. 1393ش، «نقد تعریف توسعه اقتصادی رایج و تبیین مفهوم پیشرفت اقتصادی توحیدی و الحادی از دیدگاه قرآن کریم»، مجموعه مقالات، همایش سومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت(واکاوی مفاهیم و نظریه­های رایج توسعه و تجارب ایران و جهان)، تهران: دبیر خانه سومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، صص1-13.
هادوی نیا، علی اصغر. 1386ش، «جایگاه اقتصادی سنت رزق»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره28، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.