جستاری در بایسته‌ها و آثار تجسس از نگاه قرآن و کتب اربعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران

2 گروه آموزشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران

3 گروه معارف اسلامی، دانشگاه یاسوج، ایران

چکیده

جایگاه و آثار تجسّس یکی از مسائل مهم و تأثیرگذار در مناسبات اجتماعی است چراکه حفظ امنیت و ثبات جامعه، جلوگیری از بر هم خوردن نظم عمومی و دیگر مصلحت‌ها این امر را اجتناب ناپذیر می‌سازد. فقها به استناد آیه دوازدهم سوره حجرات و احادیث متعدد، تجسس را حرام می‌دانند. همچنین تفتیش عقاید و اسرار و خطاهای مؤمنان و نیز افشا و آشکار کردن آن‌ها، با استناد به آیات قرآن، از جمله آیه نوزدهم سوره نور، حرام است. این مقاله با استفاده از منابع اسنادی و کتابخانه‌ای و به روش توصیفی- تحلیلی در صدد یافتن پاسخ به این سؤال می‌باشد که بایسته‌ها و آثار تجسس در دیدگاه نویسندگان کتب اربعه چیست؟ داده‌ها حاکی از آن است که در این کتاب‌ها وظائف و بایسته‌هایی را برای مؤمن در خصوص تجسس مشخص نموده و با توجه به عموم آیات و روایات و حکم عقل و سیره، به طور مطلق حرام و ممنوع شمرده شده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم. ترجمه مهدی الهی قمشه‌ای.
ابن بابویه القمی(شیخ صدوق)، أبو جعفر محمّد بن علی بن الحسین. بی تا، من لا یحضره الفقیه، المحقق: علی اکبر الغفّاری، قم: جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة.
ابن فارس، احمد. 1404ق، معجم مقاییس اللغة، محقق: عبدالسلام محمد هارون،‎ قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. 1416ق، لسان العرب، تصحیح امین محمد عبدالوهاب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
آذرنوش، آذرتاش. 1379ش، فرهنگ معاصر عربی- فارسی بر اساس فرهنگ عربی- انگلیسی هانس ور، تهران: نشر نی.
جوهری، اسماعیل بن حماد. 1412ق، صحاح اللغة، بیروت: دار العلم للملایین.
خمینی، روح الله. 1375ش، تحریر الوسیلة، ج۲، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
دهخدا، علی اکبر. 1384ش، لغتنامه دهخدا، زیر نظر محمد معین و جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران.
سبحانی، جعفر. 1370ش، مبانی حکومت اسلامی، قم: توحید.
طباطبائی، سید محمد حسین. 1374ش، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، چاپ پنجم، قم: جامعه مدرسین.
طوسی، محمد بن حسن. 1365ش، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن. 1414ق، الأمالی، بی جا: دار الثقافة.
طوسی، محمد بن حسن. 1416ق، الإستبصار، المحقق: السید حسن الموسوی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
‌عمید، حسن. 1371ش، فرهنگ فارسی عمید، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. 1414ق، القاموس المحیط، ج2، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فیومی، احمد بن محمد. 1414ق، المصباح المنیر فی غریب شرح الکبیر للرافعی، قم: دار الهجرة.
قرطبی، محمد بن احمد. 1405ق، الجامع لأحکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
کلینی، محمد بن یعقوب. 1388ش، فروع کافی، ویرایش محمدحسین رحیمیان، قم: نشر قدس.
کلینی، محمد بن یعقوب. 1407ق، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
المازندرانی، مولی محمد صالح. بی تا، شرح الکافی الجامع کتاب الکافی الأصول والروضة لثقة الاسلام أبی جعفر محمد بن یعقوب الکلینی، تهران: المکتبة الإسلامیة للنشر والتوزیع.
مشکینی، میرزا علی اکبر. 1376ش، مصطلحات الفقه، قم: الهادی.
منتظری، حسینعلی. 1409ق، دراسات فی ولایة الفقیه وفقه الدولة الاسلامیة، قم: دار الفکر.
نوری طبرسی، میرزا حسن. 1407ق، مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌ السلام.
 
مقالات
رزاقی هریکنده ئی، هادی و رقیه صادقی آهنگری. 1398ش، «روش‌شناسی تربیت در جهت بازداری از دخالت با تأکید بر آیه دوازده سوره حجرات»، فصلنامه مطالعات قرآنی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت، سال یازدهم، ش41.
موسوی گیلانی، سید جعفر و سید مجتبی موسوی گیلانی. 1398ش، «الگوی تهذیب نفس در قرآن با تکیه بر تفسیر المیزان»، فصلنامه مطالعات قرآنی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت، سال دهم ش40.